خاله فر

اولین دامنه تاکستانیها ||| برای من و تو و ما

هاست ارزان

1 – نام منطقه : حفاظت شده باشگل
2 – تاريخچه حفاظت :
منطقه حفاظت شده باشگل در تاریخ 01/05/1368، هنگامی که جمعیت گوسفند وحشی آن به شدت کاهش یافته و حدود 20 راس گزارش شده بود، توسط سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان منطقه شكار و تير اندازي ممنوع معرفی گردید. با افزایش امنیت و جمعیت گونه ها ، به منظور ارتقای سطح امنیت زیستگاهی و حفاظت از تنوع زیستی منطقه ، در تاريخ 04/06/ 1376، به منطقه حفاظت شده ارتقاء پیدا کرد.
3 – موقعیت عمومی منطقه :
منطقه حفاظت شده باشگل در فاصله 8 كيلومتري شمال غربی شهر تاكستان در حد فاصل شهرهای تاکستان و ابهر در دامنه‌ جنوبي رشته كوه البرز مركزي و در محدوده جغرافيايي´28 و º49 الي ´43 و º49 طول شرقي و ´3 و º36 الي ´14 و º36 عرض شمالي واقع شده است و با منطقه شكار ممنوع خراسانلو واقع در استان زنجان همجوار است. حدود منطقه از شمال به روستاهای آقبلاغ و تاکند، از جهت غرب به روستاهای مهین و جرندق، ازجهت شرق به روستاهای آقچه کند و علنقیه و از جهت جنوب به روستاهای قره باغ و حسین آباد محدود می گردد.
4 – وسعت منطقه(به هکتار): 25198 هكتار
5 – ویژگی و سیمای عمومی منطقه :
– توپو گرافی منطقه: سیمای توپوگرافی منطقه حفاظت شده باشگل شامل كوهستاني ، تپه ماهوری و اندکی هم دشتی متشکل از كوه‌هاي نيمه مرتفع و تپه ماهورهايي با شيب ملايم است. در باشگل 13 كوه وجود دارد كه بخشي از رشته كوه‌هاي البرز هستند. کوه بانچال با ارتفاع 2128 متر مرتفع ترین کوه منطقه محسوب می شود. همچنين دره های قلعه سرهنگ (قره داش)، شنين و برخه که از كوه بانچال واقع در بخش شمالي اين منطقه منشعب شده و در تمام آنها چشمه‌هاي دايمي جريان دارد، دره‌هاي اصلی اين منطقه را تشکيل می دهند.
– پوشش گیاهی منطقه:
پوشش گیاهی منطقه حفاظت شده باشگل از نظر فرم رویشی در منطقه ایران – تورانی واقع گردیده است، گیاهان این منطقه بسیار متنوع و ارزشمند بوده و از نقطه نظر دارویی، علوفه ای و ژنتیکی حائز اهمیت می باشند.تاکنون مطالعه کاملی از تنوع گونه های گیاهی منطقه صورت نگرفته است اما بر اساس اطلاعات منتشره چهار تیپ گیاهی متمایز از هم در منطقه وجود دارد که عبارتنداز:
1- Hulthemia persica / Bromus tomentellus
این تیپ گیاهی وسعتی در حدود 2/11056 هکتار را در منطقه به خود اختصاص داده است. Euphorbia sp – Astragalus ornithopodium ، علف‌چمن، کنگر، هویج وحشی، گل ماهور، انواع گل گندم، بروموس، فلومیس، آویشن و …از دیگرگونه‌های گیاهی همراه این تیپ می‌باشند.
2- Astragalus microcephalus / Poa bulbosa
این تیپ در منطقه حدود8/3527 هکتار وسعت دارد وگونه‌های Hulthemia persica – Euphorbia petiolata ، گل ماهور، هویج وحشی، آویشن، علف چمن، انواع گل گندم، شیرین بیان از گونه های همراه این تیپ هستند.
3- Agropyron libanoticum / Astragalus microcephalus / Stipa barbata این تیپ گیاهی در منطقه حدود 5/3497 هکتار مساحت دارد وگونه‌های Agropyron intermedium – Bromus tomentellus – Taeniatherum crinitum ، درختان ارس ،درختچه‌های بادام کوهی و بنه ، گل ماهور، علف چمن، شقایق، بومادران، یونجه، هویج وحشی، آویشن از گونه های همراه این تیپ می‌باشند.
4- Pistacia mutica
تیپ بنه (پسته وحشی) به صورت یک توده جنگلی با مساحت حدود 5/91 هکتار در جنوب شرقی منطقه در محدوده روستای قازانداغی و 5/187 هکتار پراکنده ( مجموعا” 279 هکتار)مشاهده می‌شود. گونه‌های همراه این تیپ عبارتند از : افدرا ، انواع گون ، شير خشت، آلو كوهي، بادام كوهي و ريش بز.
از تيره های گیاهی غالب درمنطقه حفاظت شده باشگل، تيره‌ های كمپوزيته، لگومينوزه ، گرامينه، چتريان و هفت بند را می توان نام برد. تعدادي از گياهان منطقه هم مانند بومادران، خارشتر، قدومه و… دارای ارزش دارويي می باشند . گونه های درختی اقاقيا، بيد، تبريزي، زبان گنجشك، سنجد و بادام نیز در منطقه حفاظت شده باشگل مشاهده می شوند.
– حیات وحش منطقه :
منطقه حفاظت شده باشگل قلمرو زیستی گسترده ای از گونه های وحشی با ارزش می باشد و به دلیل موقعیت جغرافیایی و دارا بودن منابع اکولوژیکی از تنوع جانوري قابل توجهي برخوردار است که محافظت و حراست از آنها نقش عمده و اساسی را در حفظ ارزش های ژنتیکی ، تعادل بوم شناختی و اکوتوریسم خواهد داشت. از کل گونه های جانوری شناسایی شده در منطقه، 13گونه متعلق به پستانداران، گونه متعلق به پرندگان، گونه متعلق به خزندگان و گونه متعلق به دوزیستان هستند.
پستانداران:
تاكنون 13 گونه پستاندار وابسته به 6 راسته و 6 خانواده و 12 جنس در منطقه حفاظت شده باشگل شناسايي شده است(فهرست گونه های شناسایی شده در جدول 1 آمده است).گوسفند وحشی و آهو از گونه های هدف حفاظتی منطقه محسوب می شوند. گوسفند وحشی منطقه باشگل از نژاد ارمنی(Ovis orientalis gmelini)است. هرچند قوچهایی که در جمعیت زمستانه دیده می شوند متفات بنظر می رسند که این می تواند فرضیه هیبریدی بودن برخی از گوسفندهای وحشی منطقه را مطرح نماید که نیاز به مطالعه و بررسی دارد و دلیل آن دامنه گسترش جغرافیایی نژاد البرزی و ارمنی است که در گذشته به همین منطقه ختم می گردید.
تفاوت جمعیت زمستانه و تابستانه گوسفند وحشی در منطقه مبین وجود مهاجرت منطقه ای است به نحوی که در فصول گرم از منطقه باشگل خارج شده و به ارتفاعات فيله ورين و مغول آباد(استان زنجان) در غرب منطقه باشگل مهاجرت نموده و زمستانها به منطقه بر مي گردند. آهو(Gazella subgutturosa)یکی دیگر از گونه های مهم و تحت حفاظت منطقه محسوب می شود که در حال حاضر جمعیت اندکی از آن در منطقه حفاظت شده باشگل در قسمت های دشتی جنوب منطقه که بیشتر آن اراضی زراعی است مشاهده می شود. در بین گوشتخواران، کفتار شاخص ترین گونه ای است که در منطقه امن حفاظت شده باشگل زادآوری دارد.
پرندگان:
منطقه حفاظت شده باشگل از لحاظ پرندگان نير حائز اهميت مي باشد هر چند تاكنون مطالعه دقیقی در زمینه شناسایی پرندگان منطقه صورت نگرفته است اما برخی از پرندگان خاص مناطق دشتي و كوهستاني در این منطقه به صورت مهاجر و يا بومي مشاهده می شوند. تاکنون 36گونه پرنده متعلق به 8 راسته و 20 خانواده در منطقه شناسایی شده اند. مهمترین این گونه ها عبارتند از: عقاب طلایی،سار گپه معمولی ، سارگپه پا بلند، پیغو، قرقی، دلیجه ، لیل، کبک ، کبک چیل، بلدرچین، باقرقره شکم سیاه، کبوتر چاهی، کوکوی معمولی، شاه بوف، جغد کوچک، شبگرد، زنبور خوار معمولی، سبز قبا، هدهد، چکاوک آسمانی، چلچله، دم جنبانک ابلق و خاکستری، سنگ چشم خاکستری، چکچک بیابانی، توکای سیاه، توکای باغی، کمرکولی کوچک، زردپره سرسیاه ،زردپره مزرعه،سهره جنگلی ، سهره معمولی، سار،کلاغ ابلق، کلاغ سیاه، زاغی
6 – جاذبه های اکوتوریستی منطقه :
یکی از قابلیت های بارز منطقه به لحاظ دارا بودن فون و فلور غنی استفاده علمی از گونه های گیاهی و جانوری با ارزش آن است که در یک ذخیره گاه ژنتیکی مطمئن تحت حفاظت قرار داشته و براحتی قابل دسترسی اند. استفاده دانشجویان و جوامع علمی از منطقه دلیلی بر این ادعاست.
منطقه حفاظت شده باشگل دارای چشم اندازهای طبیعی بی نظیری از زیستگاههای کوهستانی، تپه ماهوری و دشتی است که در فصول مختلف دیدنی است . رویش یکپارچه شقایق در برخی نواحی منطقه در فصل بهار بسیار اعجاب انگیز است . وجود تمامی این عوامل در کنار اثر باستانی قیز قلعه، نشاندهنده قابلیت بالای منطقه در جذب اکوتوریسم می باشد.
7- وضعیت عمومی اقتصادی و اجتماعی:
اقتصاد روستائیان بیشتر متکی به کشاورزی دیم، باغداری و دامداری گوسفند و بز می باشد.
8 – تعارضات مهم منطقه:
یکی از مهمترین عوامل تهدید کننده زیستگاه و حیات گونه های وحشی جانوری، چرای دام بیش از ظرفیت مراتع، در مناطق ممنوعه و سگهای همراه گله می باشد. دام علاوه بر رقابت غذایی با گونه های علفخوار امنیت زیستگاه را کاهش داده و موجب متواری شدن گونه ها و خروج آنها از منطقه می شود.
تغيير غيرمجاز کاربری اراضی و تبدیل مراتع به کشتزار از دیگر عوامل تهدید کننده زیستگاه حیات وحش در منطقه محسوب می شود. تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی علاوه برنابودی گونه های گیاهی مرتعی موجب افزایش تردد افراد در منطقه و در نهایت کاهش امنیت در زیستگاه می گردد.
یکی دیگر از عوامل تهدید کننده ،آتش سوزی مراتع در ماههای گرم سال می باشدکه عمدتا” در اثر سهل انگاری افراد وارد شده به منطقه صورت می گیرد و هرساله صدها هکتار از مراتع منطقه را به کام آتش کشیده که علاوه بر ایجاد رعب و وحشت در حیات وحش و نابودی گونه های با ارزش گیاهی، عرصه های زیادی را برای مدتها از دسترس گونه های علفخوار خارج می کند.
وجود سکونتگاههای انسانی در منطقه، نزدیکی به شهر تاکستان و وجود مستثنیات که همگی موجب افزایش تردد در منطقه می شوند نیز از جمله عوامل تهدید کننده محسوب می شوند.
نا امن بودن مسیر مهاجرت فصلی گوسفند وحشی در خارج از منطقه حفاظت شده باشگل تا منطقه خراسانلو در زنجان نیز، یکی دیگر از تهدیدهای جدی افزایش جمعیت گوسفند وحشی محسوب می شود.
9- امکانات و تجهیزات موجود:
محل اداری و اسکان ماموران و نگهداری تجهیزات در منطقه شامل دو پاسگاه و یک برجک نگهبانی است. پاسگاه سرمحیط بانی جرندق در ضلع غربي منطقه در کنار جاده ضیاء آباد- نیکویه واقع شده است و پاسگاه دیگر، محيط باني شنین در روستای شنین در قسمت جنوب شرقی منطقه می باشد. برجک نگهبانی نیز در داخل منطقه امن در شمال روستای ینگجه قرار دارد.

دیدگاه ها بسته شده اند .